Vezačka pećina

Na padini brda Vezac, u ataru Rvaša, nalazi se Vezačka pećina – prostrana, plitka pećina koja je najstariji poznati trag ljudskog života na prostoru sela. Na mapi kulturno-istorijskih lokacija Rvaša označena je brojem 10.

Položaj i izgled

Pećina je široka otvorena šupljina u padini brda: najveća širina joj je oko 35 metara, dužina oko 40 metara, a visina oko 7,5 metara. Okrenuta je u pravcu jugozapad–sjeveroistok. Brdo Vezac jedno je od uzvišenja u ataru Rvaša, uz Kilibardu, Crnu glavicu, Mali i Veliki Treštenik i Škurtu.

Istraživanja

Prvi arheološki zahvat u pećini bio je probni rov iskopan 1987. godine u njenom središnjem dijelu, tokom rekognosciranja ovog područja. O tom iskopavanju sačuvani su samo usmeni podaci.

Sistematsko istraživanje obavljeno je 2013. godine u okviru međunarodnog projekta EUROFARM, koji je vodio University College London (London), uz finansiranje Evropskog savjeta za istraživanje (ERC). Projekat je počeo 2012. u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj i bavi se počecima zemljoradnje i stočarstva u regionu, uključujući Crnu Goru.

Istraživanjem u Vezačkoj pećini rukovodio je Dejan Gazivoda, Doktor Arheologije, koji je porijeklom iz Rvaša. U ekipi su bili arheobotaničarka Anne de Vareilles, arheolozi Nikola Borovinić, David Orton, Gary Marriner, Kevan Edinborough i Srđan Delić, te arhitekta Vesna Popović.

Biografiju Dejana Gazivode možete pročitati na sajtu CANU, ovdje.

Ekipa je postavila koordinatnu mrežu od 6 × 5 metara, očistila jugozapadni i jugoistočni profil i nastavila rad u postojećoj sondi 1 – rovu dimenzija 2 × 2,5 metra, koji je dosegao dubinu od 1,80 metara.

Kratak zvanični izvještaj možete pročitati na sajtu CANU, ovdje.

Šta je pronađeno

U sondi su utvrđena dva geološka sloja sa ukupno šest faza. Drugi sloj, sa pet faza, dao je ulomke keramike i kosti jelena, konja, koze, ovce, psa i svinje.

Kosti domaćih životinja – ovaca, koza, svinja i pasa – uz kosti jelena ukazuju na ljude koji su ovdje držali stoku, a povremeno i lovili. Pećina je, izgleda, služila kao zaklon kroz duži period, o čemu govori više faza korišćenja.

Koliko je stara

U međunarodnoj arheološkoj bazi Fasti Online, nalazište je okvirno smješteno u period od 1500. do 1000. godine prije nove ere, odnosno u bronzano doba. U izvještaju se, međutim, navodi da pokretni nalazi u to vrijeme još nisu bili precizno datirani i da je planirana njihova detaljnija analiza.

Zašto je pećina važna

Vezačka pećina pokazuje da je prostor današnjih Rvaša bio naseljen hiljadama godina prije prvog pisanog pomena sela u turskom popisu iz 1521. godine. Zanimljivo je i to da su nalazi vezani za stočarstvo – djelatnost koja je u Rvašima trajala sve do 20. vijeka, kada su Rvašani i dalje izgonili stoku na ljetnju ispašu na Komove, Moraču, Štitare i Mikuliće.

Za posjetioce

Pećina nije uređena za turističke posjete. Arheološka nalazišta su zaštićena zakonom: u pećini se ne smije kopati niti iznositi predmeti. Ako slučajno pronađete ulomak keramike, kost ili drugi predmet, ostavite ga na mjestu, fotografišite i javite Upravi za zaštitu kulturnih dobara ili nama.

Izvori

• Fasti Online (AIAC), „Vezačka pećina“, sezona 2013 (AIAC_3593): org/s/folder/item/58998
• Pavle S. Radusinović, Naselja Stare Crne Gore, posebni dio (toponimi i ispaša).